به آثار مادی و معنوی به‌جا مانده از گذشته که بر هویت فرهنگی یک جامعه انسانی دلالت دارد میراث فرهنگی گفته می‌شود.

این آثار از آن جهت قابل توجه است که در شناخت زندگی گذشتگان مفید و مؤثر است و برای مطالعه‌ی جوامع و اقوام گوناگون، و نیز بازشناسی آثار مادی تمدن‌ها و سیر تشکیل و تکامل آن‌ها سندی با ارزش به‌شمار می‌آید. میراث فرهنگی شامل دو بخش مادی و ملموس و معنوی و ناملموس است.

میراث فرهنگی ملموس و مادی به مجموعه مظاهر مادی اطلاق می شود که خارج از وجود ما تحقق مادی و فیزیکی دارد و بیشترآثار مادی هم‌چون شهرها، بناها، اشیاء و… که دارای ارزش تاریخی و هنری هستند را شامل می‌شود. میراث فرهنگی ناملموس به معنای رسوم، بازنمایی‌ها، تجلیات، دانش‌ها، مهارت‌ها، و فضاهای فرهنگی مرتبط با آن‌ها است که جوامع، گروه‌ها و در بعضی از موارد افراد به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی خود می‌شناسند.

این میراث فرهنگی ناملموس که از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود پیوسته توسط جوامع و گروه‌ها در پاسخ به محیط و تعامل با طبیعت و تاریخشان بازآفرینی می‌شود و حس هویت و تداوم را برایشان به ارمغان می‌آورد، و بدین ترتیب احترام به تنوع فرهنگی و خلاقیت بشری را ترویج می‌دهد.

جزیره‌ی قشم یکی از قدیمی‌ترین مراکز استقرار بشر در خلیج فارس است و از دوران هخامنشی تاکنون همواره مسکونی بوده‌است.

قشم بدلایل استراتژیکی هم‌چون قرارگرفتن در دهانه‌ی تنگه‌ی هرمز و ابتدای خلیج فارس، وسعت و بزرگی و به تبع آن امکان استقرار جمعیت بیشتر و توانایی تامین و ذخیره‌ی آب بهتر نسبت به دیگر جزایر خلیج فارس، دسترسی آسان به سرزمین مادر، و هم‌چنین حضور اعراب و استعمارگران اروپایی همواره یکی از کانون‌های مبادلات و مراودات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بوده است و این تبادلات باعث شکل‌گیری فرهنگی غنی در جزیره‌ی قشم شده است .

نمودهای میراث فرهنگی ناملموس در جزیره‌ی قشم شامل گویش وبیان‌های کلامی مردم از قبیل متل‌ها، قصه‌ها، افسانه‌ها، داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها، چیستان‌ها، لالایی‌ها، یامال‌ها، آوازها،  موسیقی و رقص‌های سنتی و آیینی و آداب و رسوم و مراسمی همچون زار، ازوا، نوروز دریا، ، و آیین‌های مرتبط با دریا و دریانوردی هم‌چون بالا کشیدن بادبان و به آب انداختن لنج می‌شود.

از دیگر جلوه‌های این میراث می‌توان به صنایع دستی، لباس و نوع پوشش، دختولوکا و دیگر عروسک‌ها و اسباب بازی‌های قشم، بازی‌های بومی و محلی، دانش بومی ساخت لنج و دیگر صنایع چوبی، دانش مرتبط با انواع مشاغل سنتی، کاربرد و خواص گیاهان دارویی، روش‌های ذخیره‌ی آب، سبک معماری، دانش ساخت انواع بادگیر، برکه، ساباط  و …. اشاره نمود.

میراث ناملموس ارثیه‌های با ارزشی هستند که سینه به سینه از نیاکانمان به ارث رسیده‌اند و متاسفانه قدر ندیده‌اند و مغفول مانده‌اند. این‌ مواریث تشکیل دهنده‌ی ریشه‌های معنوی و هویت ما و وجه تمایز ما از سایراقوام و فرهنگ‌ها هستند و به زندگی ما روح بخشیده‌اند. همچون میراث فرهنگی مادی و ملموس میراث ناملموس نیز دشمنانی دارد. میراث ناملموس را خطراتی ناملموس تهدید می‌کند.

خطراتی هم‌چون مهجوریت وعدم کاربرد، عدم توجه و التفات، بی‌تفاوتی نسبت به آن‌ها و به یغما رفتن و ثبت توسط بیگانگان. هرگاه یک شئ یا بنای تاریخی و در کل یک اثر مادی فرهنگی مورد آسیب یا غارت قرار گیرد همگان در می‌یابند و توجه‌ها را به‌خود جلب می‌کند و اقدامات حفاظتی لازم صورت می‌گیرد؛ اما میراث ناملموس چون قابل رؤیت نیست به‌راحتی در معرض خاموشی و فراموشی قرار می‌گیرد.

مظاهر این‌گونه به خاموشی و فراموشی رفتن را می‌توانیم در گویش قشمی ببینیم که بدلیل عدم کاربرد توسط گویش‌وران در حال تحلیل رفتن است و از آن فقط افعالی چند باقی مانده است؛ و در مثالی دیگر از آن‌همه بازی‌های بومی و محلی هیچ‌کدام باقی نمانده است و کودکان امروز رو به بازی‌های رایانه‌ای آورده‌اند.

میراث ناملموس حامیان اندکی دارد؛ هرچند سازمان میراث فرهنگی مسئول و عهده‌دار میراث فرهنگی ملموس و مادی ایران است و عنایتی نیز به میراث فرهنگی ناملموس و معنوی دارد اما حافظان و حامیان واقعی میراث ناملموس مردمی هستند که این میراث متعلق به آن‌ها است.

صاحبان این میراث با برگزاری و احیاء آیین‌ها وآداب و رسوم و فرهیختگان و نخبگان جامعه با  تحقیق و پژوهش و نگارش و تلاش در ثبت این‌گونه مواریث و شرکت در همایش‌های مرتبط و چاپ کتاب و انتشار در مجلات معتبر می‌توانند باعث مانایی آن شوند.

بقلم: عبدالجلیل مرداسنگی

تاریخ پژوه

Mordasangi@gmail.com

لینک خبر : http://hormozonline.ir/?p=12646
اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها:

دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی